İLK TÜRK DEVLETLERİ

ASYA HUN DEVLETİ (BÜYÜK HUN DEVLETİ) (MÖ. 220-MS.300)
* Kurulduğu tarih kesin olarak bilinmemektedir. Tarihte bilinen İLK TÜRK DEVLETİ'dir.
* Bilinen ilk hükümdarı TUMAN(Teoman)'dır. Teoman'dan sonra yerine oğlu METE HAN geçmiştir.
* Asya Hun devleti METE HAN zamanında en geniş sınırlarına ulaşmıştır.
* Çinliler Türk akınlarına karşı koymak için ÇİN SEDDİ'ni yaptılar.

NOT: Tarihte ilk defa bütün Türkleri tek bayrak altında toplayan Türk Devleti Asya Hun devletidir.
 Büyük Hun Devleti VERASET SİSTEMİ ve ÇİN SİYASETİ nedeniyle Doğu ve Batı Hun Devleti   
 diye ikiye ayrıldı.
  Batı Hunları ARAL GÖLÜ civarına göç etmek zorunda kaldılar.  Doğu Hunları ise Kuzey ve Güney olarak ikiye ayrıldı. Ve daha sonra Çinliler tarafından ortadan kaldırıldı.

 TÜRKLERDE VERASET SİSTEMİ NASILDI?
   Türklerde devlet hükümdar ailesinin ortak malı sayılırdı. Ve ülke hükümdarın sağlığında oğulları arasında paylaştırılırdı. Her prensin(TEKİN) hükümdar olma hakkı vardı.Bu durum ülkede taht kavgalarının başlamasına ve devletlerin yıkılmasında etkili oluyordu.

METE’NİN TÜRK TARİHİNDEKİ ÖNEMİ
*Türk soyundan gelen bütün toplulukları bir bayrak altında toplaması.
*Vatan ve Millet sevgisini ortaya koyması.
*Çin’i yenmesine rağmen kendi sınırlarına katmayıp yıllık vergiye bağlaması.
*İlk Türk Devlet ve Ordu teşkilatlarını kurmuş olması.

METE’NİN ÇİN POLİTİKASI:
     Mete Çin’i yenilgiye uğratıp ekonomik yönden büyük zararlar vermiştir. Ancak Çin’i doğrudan sınırlarına katmak yerine vergiye bağlamıştır. Çünkü; Çin nüfus yönünden kalabalık olduğu için sınırlarına katarsa Türklerin zaman içinde eriyip Çinlileşeceğinden korkmuştur.erinin 
 
TÜRKLERE KARŞI ÇİN SİYASETİ(POLİTİKASI) NASILDI?
    Çin bozkır göçebe hayatı yaşayan ve savaşçılıkları gelişmiş olan Türk Ordusu karşısında çaresiz kalıyordu. Hatta Türk Akınlarını durdurmak için ÇİN SEDDİ'ni yaptırmıştı. Buna rağmen Türkleri durduramamıştı. Bu durum karşısında çaresiz kalan Çin şu siyaseti takip etti:
 1- Çin prenslerini Hun Hakanlarıyla evlendirerek, prensesin yanında Hun sarayına çok sayıda hizmetkar gönderdiler. Bu hizmetkarlar casusluk faaliyetinde bulunarak,Türkler hakkında bilgi topladılar.
 2- Türk Beylerine hediyeler göndererek, onları kendilerine bağlamaya ve ekonomik olarak Çin'e bağımlı yaşamaya alıştırdılar.
 3- Hediyeleri ve ekonomik yardımları birden keserek, Türkleri itaat altına almaya çalıştılar.
 4- Türk Beylerini birbirlerine karşı kışkırtarak, Türk devletinin parçalanmasını sağladılar.

ÖRNEK: Bu konuda en iyi örneklerden biri, Asya Hun Devleti'nin Batı ve Doğu Hun Devleti diye ikiye ayrılması olayıdır. Bu dönemde Hun Devletinin başına geçen HUANYEH, Çin'in ekonomik yardımları kesmesi üzerine, Kurultayı toplayarak, Çin'e bağlanmayı teklif etti. Ancak kardeşi ÇİÇİ "Bağımsızlığımız her şeyden önce gelir." diyerek, Huanyeh'e karşı çıktı. Böylece Hunlar ikiye ayrıldı. Çin ile birleşen Huanyeh, kardeşi Batı Hun Hakanı Çiçi üzerine giderek, Batı Hun Devletini ortadan kaldırdı.Batı Hun Halkı Aral gölü çevresine göç etmek zorunda kaldı.

AKHUNLAR (EFTALİTLER)
  Çin hakimiyetine girmek istemeyen Kuzey Hunlarının Batı Afganistan yöresinde kurdukları devlettir. Göktürk ve Sasaniler’in İPEK YOLU’nu kontrol altına almak için yaptıkları saldırılarılar sonucu yıkılmıştır. Toprakları iki devlet arasında paylaşılmıştır.