Peygamberimizin vefatından sonra Müslümanlar din ve devlet işlerini yürütmek için bir lider seçtiler.Bunlara halife denildi.Seçimle işbaşına gelindiği ve işler danışarak yürütüldüğü için bu döneme cumhuriyet dönemi denildi.

HZ. EBUBEKİR 632-634
Hz. Ebubekir ilk önce iç karışıklıkları önlemek için, zekat vermeyen ve dinden dönen kabileler ve yalancı peygamberler (Kinde Savaşları)üzerine yürüdü.Böylece devletin otoritesini tekrar kurdu. Bahreyn, Yemen, Hadramut ve Umman’ı aldı. Böylece Arap yarımadasının tamamına hakim olundu. Yarımadada siyasi birliği sağladı,634’te Yermük Savaşı’nı yaptı ve Suriye’nin fethine zemin hazırladı.Sasanileri Irak bölgesinde mağlup etti ve Hire bölgesini alarak Irak’ın fethini başlattı.Kur’an’ı Kerim’i kitap haline getirdiHalife devlet memurları ve ordu komutanlarına maaş bağlattı.Arap Yarımadasını illere böldü ve valiler atadı.

HZ.ÖMER 634-644
Hz. Ebubekir iç meseleleri hallettiğinden Hz.Ömer döneminde devlet var gücüyle fetihlere yöneldi.635’te Bizans’la yapılan savaş Ecnadin kazanıldı ve Şam Halep, Hımıs, Hama, Lüzkiye alınarak Suriye’nin fethi tamamlandı. Peşine Antakya alındı.Ürdün’ün fethinden sonra Filistin alındı.Hz. Ömer Kudüs’ün anahtarını bizzat kendisi gidip aldı.637 634’te Sasanilerle Köprü Savaşı yapıldı ve kaybedildi.636’da Kadisiye 637’de Celula Savaşı ile Irak’ın büyük bir bölümü alındı.642 yılında yapılan Nihavent Savaşı ile Göktürklerin zayıflattığı Sasani Devleti’ne son verildi.
Böylece:
♦İran’ın fethi tamamlandı Sasani Devleti ortadan kalktı.
♦İslam dini Horasan’a kadar ulaştı.
♦Müslümanlarla Türkler sınır oldu.
640’ta başlayan Mısır’ın fethi 642’de tamamlandı.Peşine Trablusgarb ve Bingazi alındı.
Böylece:
♦İslam ikinci bir kıtaya geçti.
♦Mısır Kuzey Afrika’nın fethinde üs olarak kullanıldı.
♦643-644’te Azerbaycan’ın fethi başladı.Böylece İslam Kafkasya’ya yöneldi.

Hz. Ömer döneminde devlet teşkilatında da büyük değişiklikler yapıldı.
♦İlk defa askeri ve mali işlere bakmak için divanlar kuruldu.
♦Adli teşkilat kuruldu. İllere kadılar atandı.
♦Ülke büyük illere(eyaletlere) bölünerek buralara geniş yetkili valiler atandı.
♦Ordugahlar kurularak savunma ve fetihler kolaylaştırıldı.(Suriye Şam’da Remle Mısır Kahire Füstat Irak Basra Küfe İran Merv )
♦İkta sistemi uygulanmaya başlandı. Devlet memurlarının maaş meselesini böyle halletti.
♦Devlet hazinesi (Beytülmal) oluşturuldu.
♦Vergi sistemi yeniden düzenlendi.
♦Hicri takvim oluşturuldu.
♦Sasani ve Bizans paralarından yararlanılarak ilk İslam parası oluşturuldu.
♦Hz. Ömer İslam devletinde en büyük fetih ve değişimleri yapan halifedir.

HZ.OSMAN 644-656
Hz.Ömer’in şehit edilmesinden sonra Hz.Osman halifeliğe seçildi.İran tarafında fetihler devam ederek Horasan alındıİslam orduları Mavereünnehr’e girerek Akhunları yendiler.Böylece Türklerle olan savaşlar başladı.Kuzey Afrika’da Tunus’a kadar olan yerler alındı.Anadolu’da Bizans’la başarılı savaşlar yapılarak Kayseri’ye kadar gelindi.Kafkasya’da ise İslam ordularını Hazar Türkleri durdurdu. Şam valisi Muaviye Suriye sahillerinde ilk İslam donanmasını oluşturdu.
Bizans’la yapılan Zat’üs Sevari deniz savaşında zafer kazanıldı ve Kıbrıs vergiye bağlandı655.Kur-an’ı Kerim 7 nüsha çoğaltılarak ordugahlara gönderildi.İlk iç karışıklıklar bu dönemde başladı.Hz.Osman’ın katibi Mervan’ın devlet memurluklarında kendi soyunu kayırması sonucu Mısır’dan gelen bir grup insan Hz. Osman’ı şehit etti.



HZ ALİ 656-661
Bu dönem iç karışıklıklarla geçmiştir.Hz. Osman‘ın katillerini bulunması için Hz. Ayşe Hz. Ali’ye baskı yapmaya başladı.Hz. Ali yanlış bir suçlamada bulunmamak için işi yavaştan alıyordu.Bu da halkta huzursuzluklara neden oluyordu.Başta Hz. Ayşe, Hz. Zübeyr ve Talha olmak üzere 656 yılında Hz. Ali’ye karşı ayaklandılar.Yapılan Camel savaşını Hz. Ali kazandı ve kısmen de olsa otoritesini sağladı.Hz. Ayşe yakalanarak Mekke’ye gönderildi.Bunun üzerine Şam valisi Muaviye isyan etti.Yapılan Sıffın Savaşı’nda her iki taraf da sonuç alamadı. Müslümanlar Hz. Ali taraftarları Muaviye taraftarları her ikisini desteklemeyen Hariciler.658 Hakem olayına başvurdular.Bu olaydan Muaviye hakemi yanlış yapınca Müslümanlar resmen siyasi olarak bölündü.Daha sonra Muaviye Şam’da halifeliğini ilan etti. Suriye, Filistin ve Mısır’ı kendine bağladı.Hz. Ali ise başkenti Medine’den Basra’ya taşıdı.İran, Irak, Basra ve Hicaz’a hakim oldu.Bu olaydan sonra Müslümanlar siyasi olarak bölünmüştür.
♦Hz. Ali taraftarları
♦Muaviye taraftarları
♦Hariciler
Hariciler bu bölünmenin suçunu Hz.Ali, Muaviye ve Amr bin As’a yıkıp öldürülmelerine karar verdiler.661’de yapılan suikastlarda Hz. Ali şehit edildi, diğerleri kurtuldu.Bu olay siyasi bölünmeyi mezhep bölünmesine taşıdı.Hz. Ali’nin yerine Hz. Hasan seçildi.Muaviye onun halifeliğini tanımadı.Hz.Hasan’a kendinden sonra kendisinin halife olması şartıyla hakkından feragat etmesini istedi ve o da kabul etti.Böylece dört halife dönemi sona erdi.



Kaynak tarihtendersler.com