Yrd. Doç. Dr. Ahmet Emin YAMAN


         Mudanya Bırakışması süreci hem ulusal, hem de uluslararası olaylarla bağlantılı gelişmiş, atılan her yeni adım tarafların politikalarını yeniden ve hızla gözden geçirmelerine neden olmuştur. Savaşla barış arasındaki çizgide en zor tercihin yapıldığı, zaman zaman belirsizliklerin arttığı, yönetimlerin kamuoyunlannı tatmin etme zorunluluklarının da belirginleştiği önemli bir ara dönem, geçiş dönemidir.

         Mudanya öncesi ve sonrası ile barış umutlarının, beklentilerinin taraflara yansımasıdır. Yüzyıllık hesapların gölgesinde, üç buçuk yıl süren savaşın sona erdirildiği diplomatik savaş alanıdır.

         Türk Kurtuluş Savaşı boyunca ateşkes ve barış girişimleri ile zaman zaman karşılaşmaktayız. Türk ordusunun başarılan doğrultusunda bu girişimler hızlanır. Bunun bir göstergesi de kamuoyuna yansıyan konferans toplanma yerleri ile ilgili haberlerdir. Başta Venedik olmak üzere İzmit, Beykoz, Üsküdar, İzmir adlarının sıkça geçtiği görülür. Bu girişim ve
duyumların eyleme dönüşme süreci ancak Büyük Taarruz'un inkar kabul etmeyen gerçekleri karşısında Yunanistan'ın 2 Eylül 1922'de İngiltere'ye, Türkiye ile ateşkes yapabilmesi için aracılık yapması teklifi ile başlar. İtilaf devletlerinin İstanbul temsilcileri 4 Eylül 1922 günü Yunanistan'ın ateşkes istediğini Ankara hükümetine iletmişler, hükümet de bunu Başkumandan
Mustafa Kemal Paşa'ya telgrafla bildirmiştir. Mustafa Kemal Paşa, cepheden Ankara hükümetine 5 Eylül'de gönderdiği yazıda; Anadolu'daki Yunan ordusunun kesin bir yenilgi aldığını, yeniden önemli bir direnme göstermesinin düşünülemeyeceğini belirterek, ateşkes antlaşmasının ancak Trakya için sözkonusu olabileceğini söylemiştir. Bunun için de, 10 Eylül gününe kadar Yunan hükümetinin resmi başvurusu halinde ileri sürülecek koşullan bildirmiş, 10 Eylül'den sonra yanıtın başka türlü
olabileceğinin altını çizmiştir. Mustafa Kemal Paşa'nın amacının İtilaf devletleri tam olarak devreye girmeden Anadolu'nun askeri harekatla boşaltılması işlemini tamamlamak olduğu görülür.

Makalenin tamamına ulaşmak için Linklerin Görülmesine İzin Verilmiyor
Linki Görebilmek İçin Üye Ol veya Giriş Yap

SlLÂH BIRAKIŞIMI SÖZLEŞMESİ
(Armistiee Convention)
Mondros, 30 Ekim 1918
(Metin)

İngiltere Hükümetinin, Müttefikleriyle anlaşmış olarak, yetkili kıldığı İngiltere’nin Akdeniz Donanması Başkomutanı Sayın Oramiral Sir Arthur Cough Calthorpe ile, Türk Hükümetinin yetkili kıldığı Donanma Bakanı Sayın Rauf Bey, Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı Sayın Reşat Hikmet Bey ve Genelkurmay'dan Yarbay Sadullah Bey arasında kararlaştırılıp bağıtlanan Silâh Bırakışımı koşulları:

1. Çanakkale ve Karadeniz Boğazlarının açılması ve Karadeniz'e geçişin sağlanması; Çanakkale ve Karadeniz Boğazları kalelerinin Müttefiklerce işgal edilmesi.

2. Türk sularındaki tüm mayın tarlalarının, torpido kovanlarının ve öteki engellerin yerlerinin gösterilmesi ve bunların taranması ya da kaldırılması  için,  istemde   bulunulunca,  yardım   edilmesi.

3. Karadeniz'deki mayınlara ilişkin eldeki tüm bilgilerin verilmesi.

4. Müttefik savaş tutsakları ve gözaltında bulundurulan ya da tutsak olan Ermenilerin tümünün İstanbul'da toplanarak, hiç bir koşula  bağlı  olmaksızın,  Müttefiklere teslim  edilmesi.

5. Sınırların denetlenmesi ve iç güvenliğin sağlanması için gerekli olan askerî birlikler dışında, Türk Ordusunun gecikmeksizin terhis edilmesi (Birliklerin insan gücü ve konuşu, daha sonra, Müttefiklerce, Türk  Hükümetine  danışılarak,  saptanacaktır).

6. Türk karasularında ya da Türkiye'nin işgalindeki sularda bulunan tüm savaş gemilerinin teslim edilmesi; Türk karasularında kolluk ya da benzeri amaçlar için gerekli görülebilecek belirli küçük gemiler dışında, anılan gemilerin gösterilecek Türk limanında ya da limanlarında   gözaltına   alınması.

7. Müttefiklerin, kendi güvenliklerini tehdit edecek herhangi bir durum ortaya çıkarsa, herhangi bir stratejik noktayı işgal etme hakkı bulunması.

8. Şu sırada Türk işgali altında olan tüm limanların ve barınakların Müttefik gemilerince özgürce kullanılması ve düşman tarafından kullanılmasının Önlenmesi, özdeş koşullar, ticaret ve Ordunun terhisi amaçları için Türk sularında bulunan Türk ticaret gemilerine de uygulanacaktır.

9. Tüm Türk limanlarında ve tersanelerinde her türlü gemi onarımı kolaylıklarından yararlanılması.

10. Toros  tünel   sisteminin   Müttefiklerce   işgali.

11. Kuzey - batı İran'daki Türk Birliklerinin gecikmeksizin savaş öncesi sınırların gerisine çekilmeleri için daha önce verilmiş bulunan buyruk yerine getirilecektir.

Kafkasların [Trans - Caucasia, Maverai Kafkas] bir bölgesinin Türk Birliklerince boşaltılması daha önce buyrulmuş bulunmaktadır; bu bölgenin geri kalan bölümünün boşaltılmasına, oradaki durum Müttefiklerce incelendikten sonra, gerek görülürse, girişilecektir.

12. Türk makamlarının haberleşmeleri dışında, tüm telsiz telgraf ve kablo  istasyonlarının  Müttefiklerce  denetim  altına  alınması.

13. Denizciliğe, askerliğe ve ticarete ilişkin her türlü gereçlerin yok edilmesinin   önlenmesi.

14. Ülkenin gereksinimleri karşılandıktan sonra, Müttefiklere Türk kaynaklarından kömür, akaryakıt ve deniz gereçleri satın alma kolaylıkları gösterilmesi.

Bu nesnelerden hiçbiri ihraç   edilmeyecektir.

15. Kafkasya demiryollarının şu sırada Türk denetimi altında bulunan bölümlerini de kapsamak üzere, tüm demiryollarında, halkın gereksinimleri gereği gibi göz önünde tutulmak koşuluyla, Müttefik makamlarının bunları tümüyle diledikleri gibi kullanabilmeleri amacıyla, Müttefik Denetleme görevlilerinin yerleştirilmesi.

Bu hüküm Batum'un Müttefiklerce işgalini de kapsar. Türkiye, Bakü'nün Müttefiklerce işgaline hiçbir biçimde karşı çıkmayacaktır.

16. Hicaz'da, Asir'de, Yemen'de, Suriye'de ve Irak'da tüm garnizonların en yakın Müttefik komutanına teslim olmaları ve, 5. Maddede Öngörülen düzenin korunması için gerekenler dışında, tüm Birliklerin  Kilikya'dan  çekilmesi.

17. Trablus ve Bingazi'deki tüm Türk Subaylarının en yakın İtalyan garnizonuna teslim olmaları.   Bunlar teslim olma buyruğuna uymazlarsa, Türkiye, bu Subaylara ikmal gönderilmesini ve kendileriyle haberleşmenin kesilmesini sağlamayı yükümlenir.

18. Mısrata'yı da kapsamak üzere, Trablus ve Bingazi'de işgal edilen tüm limanların en yakın Müttefik garnizonuna teslimi.

19. Denizci, asker ve sivil tüm Almanların ve Avusturyalıların bir ay içinde Türk ülkelerinden çıkartılması; uzak bölgelerdekilerin de olanaklı en erken   bir  tarihte   çıkartılması.

20. Beşinci Madde uyarınca terhis edilecek Türk Ordusunun, taşıtlarıyla birlikte, araç ve gereçlerinin, silâhlarının ve cephanesinin kullanılış biçimi konusunda  verilebilecek buyrukların yerine getirilmesi.

21. Müttefiklerin çıkarlarını korumak için Türk Donatım [iaşe] Bakanlığına bir Müttefik temsilcinin atanması. Bu temsilciye, işbu amacın  gerektirdiği  tüm  bilgilerin  verilmesi.

22. Türk tutsaklarının Müttefik Devletler buyruğunda tutulması. Askerlik çağı dışındaki Türk sivil tutsakların salıverilmesi konusu göz önünde  tutulacaktır.

23. Türkiye bakımından Merkez Devletleri [Almanya, Avusturya] ile tüm ilişkilerin kesilmesi  zorunluğu.

24. Altı Ermeni ilinde [Vilâyatı sitte] karışıklık çıkarsa, Müttefikler bu illerin herhangi bir bölümünü işgal etme hakkını ellerinde tutarlar.

25. Müttefiklerle Türkiye arasında düşmanca eylemler 31 Ekim 1918 Perşembe günü, yerel saatle öğleden başlamak üzere, duracaktır.

Limni'de, Mondros limanında, İngiltere Kıratlığının Agamemnon Savaş Gemisinde, 30 Ekim 1918'de, iki örnek olarak, imzalanmıştır.

ARTHUR CALTHORPE

HÜSEYİN RAUF,

REŞAD HİKMET,

SADULLAH