Yunan taarruzları karşısında Eskişehir, Afyon ve Kütahya hatlarında elde edilen başarısızlıklar sonucunda Türk Ordusu Sakarya Irmağı’nın doğusuna kadar çekilmek zorunda kalmıştı. Aslında bu çekilişin stratejik bir önemi vardı ki onu da M. Kemal Paşa şöyle belirtmiştir: “Birliklerimizi toplayarak düşmanla kendi aramızda büyük bir mesafe bırakmak gerekmektedir, böylelikle düşmanı hem ana karargahlarından uzaklaştırmış hem de dağılan ve durumu kötü olan biriklerimize büyük bir zaman kazandırmış oluruz.” Bu gerçektende dahice bir hamleydi.

Meclis Londra Konferansı’ndan eli boş dönen heyetin ve savaştaki gerilemenin sorumlusu olarak M. Kemal Paşa’yı gösteriyordu. Bu karışık ve zor günler içerisinde meclis :”Bizi bu duruma getiren şimdi ordunun başına geçsin ve bizi bu durumdan kurtarsın” dercesine ona başkumandanlık teklif etmişti.Bu teklifi hem ona inanan ve bu durumu düzeltecek tek insasnın olduğuna inananlar hem de onu sevmeyen ve bir mağlubiyet karşısında ondan kurtulmak isteyenler yapıyordu. M.Kemal Paşa ise eğer başkumandan olması halinde meclisin de yetkisini alarak ordunun başına geçmeyi böylelikle hem alınması gereken önlemleri hem de karar ve kanunları hızla çıkartıp orduyu hızlı bir şekilde savaşa hazırlamak istedi. Bunu şiddetle karşı çıkanlar vardı ama üç gün süren yoğun tartışmalar sonunda üstün ikna kabiliyeti sayesinde istediği tüm yetkileri meclisten aldı.

14 Ağustos 1921’de yeniden ilerlemeye başlayan Yunan birliklerine karşı M.Kemal Paşa dünya savaş literatürüne geçen bir taktikle savunma yapmıştır. Ordularına “Artık hattı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır! Ve bu satıh tüm vatandır.” Emrini verir. İşte bu taktik nedeniyle cephe tam 100 km genişliğinde ve 20 km derinliğindeydi. Büyük küçük her birlik geri çekildiği taktirde ilk durabildiği noktada tekrar bir hat oluşturup çatışmaya devam ediyordu.

Düşman birlikleri Ankara’nın 50 km yakınlarına kadar yakınına gelmişti ama tükenmiş bir durumdaydı. Her anı her saniyesi başlı başına bir an olan bu tarihi savaşın son günlerine doğru cephe kurmay başkanı, M.Kemal Paşa’ya ilettiği raporda umutsuz bir sesle “efendim düşman taze kuvvet alıyor”demişti. Bu rapor seyrek kalkan uçaklarımızdan elde edilmişti. Raporu dikkatlice inceleyen Bşkumandan M. Kemal Paşa ise bunun takviye değil olsa olsa bir geri çekilme olabileceğini anlamakta tereddüt etmemiş ve derhal İsmet Paşa’yı arayarak ”Paşam zaferimizi kutlarım “ diyerek ordulara taarruz emrini vermiştir. 10 Eylül 1921 de karşı saldırıya geçen Türk ordusu 13 Eylül ‘de Sakarya doğusuna kadar gelerek tam bir zafer elde etmiştir.

Sakarya Zaferinin Önemi:
1-Türk ordusunun II. Viyana Bozgunundan beri devam eden geri çekilişi ve savunması sona erip; taarruz dönemi başladı.
2-İtilaf bloğu dağıldı.
3-İtalyanlar Anadolu’yu terk etti.
4-Fransa ile TBMM arasında Ankara Antlaşması imzalandı
5-İngiltere ile 22 Ekim 1921’de TBMM esir mübadelesi antlaşması imzaladı
6-Azerbaycan, Gürcistan, Ermenistan ile TBMM arasında Kars Antlaşması imzalandı.
7-2 Ocak 1922’de TBMM ile Ukrayna arasında dostluk antlaşması imzalandı
8-İngilizler TBMM’ye ateşkes teklifinde bulundu.
9-Yunanlıların taarruz gücü kırıldı.
10-Mustafa Kemal’e gazilik unvanı ve mareşallik rütbesi verildi. (19 Eylül 1921)
11-Yunanlılar Doğu Trakya üzerinden İstanbul’a yapmak istedikleri saldırıdan vazgeçtiler.
NOT: Türk ordusunun en fazla insan kaybı Sakarya Savaşında oldu.