|
♪Osmanlıların kısa sürede büyümesindeki etkenler; -Padişahlar iyi eğitim almış, yetenekli, adaletli ve teşkilatçıydılar, -Osmanlının coğrafi konumunun avantajlarını çok iyi kullanması, -Merkezi otoritenin güçlü tutulması, -İskân politikasının başarıyla uygulanması, -Yüzyıl savaşları: Avrupa’da Osmanlıya karşı koyabilecek yalnızca İngiltere ve Fransa vardı fakat onlar da birbirleriyle yüzyıl savaşı yapıyorlardı, bu yüzden karşı koyamadılar, -Beyliklerle iyi geçinmiştir, Bizans a karşı saldırılarında destekler almıştır, -Sosyal hayatın düzenlenmesi, ticaret ve dini konularda etkilendiler. Üyelerine askeri eğitim verirler, -Anadolu’daki beyliklerin küçük ve parçalı halde bulunması fethi kolaylaştırdı, -(Bizans) Pek çok ülkenin olması ve dolayısıyla siyasi birliğin bulunmaması+iç karışıklıklar, -Fetihlerde halkın özgürlüğünün kısıtlanmaması halkın tavrını yumuşatmıştır. ♪İskân politikası: -Amacı: Bölgeyi Türkleştirmek, yeni fetihlere zemin hazırlamak. -Gerekçesi: Nüfus dengesini sağlamak, iç karışıklıkları engellemek, bölgede otorite sağlamak. -Yöntemi: Ekonomik imkânların cazip geldiği aileler, göçebe yaşayanlar, gönüllüler ve karışıklıklar yaşayan(kan davaları vs.) ailelerin gönderilmesi. ♪Karışıklık yaşayan ailelerin gönderilmesiyle hem bölge Türkleştirilmiş, hem de karışıklık halledilmiştir. ♪İpek üretim ve ticareti Osmanlı ekonomisine çok önemli katkıda bulunmuştur. ♪Osmanlının Türk siyasi birliğini sağlama yolları: -Haklı nedenlere dayanan fetihler (örn. Karesioğulları”nın alınması) -Çeyiz yoluyla toprak kazanma (örn. Germiyan toprakları) -Satın alma (örn. Hamitoğulları”ndan toprak alınması) -Tehdit oluşturacak büyük beyliklerle başlangıçta anlaşmalar yapma (örn. Karamanoğulları) ♪Yıldırım Bayezid dönemi olayları: İstanbul kuşatması, Niğbolu savaşı, Ankara savaşı, Anadolu’da Türk siyasi birliğinin kurulması ♪Türk siyasi birliğini kesin olarak kuran padişah Yavuz Selim”dir. (Dulkadiroğulları beyliğinin alınmasıyla) ♪İlk alınan beylik--] Karesi Beyliği, son alınan beylik--] Dulkadiroğulları Beyliği ♪Akkoyunlu devleti Kur”an-ı Kerim”i Türkçeye çevirten ilk Türk devletidir. ♪İlk defa Genç Osman harem dışında biriyle “nikâhlanmıştır”.
♪Osmanlı ile Timur sınır komşusu haline geldi. Sefere arkasında güçlü bir devlet bırakarak çıkmak istemeyen Timur Anadolu’ya sefer düzenledi.(Ankara savaşı) ♪Yıldırım Bayezid Timur’a esir düştü. Timur gittiği her yere Bayezid i de götürüyordu. Akşehir e geldiklerinde Yıldırım Bayezid hastalanarak öldü. ♪Ankara savaşı sonucunda: -Anadolu Türk siyasi birliği bozuldu.(Timur beylikleri tekrar eski beylerine verdi) -Anadolu da sosyal ve ekonomik düzen bozuldu. -Kuşatma altında olan İstanbul un fethi gecikti. -Timur un çekilmesiyle doğuda güçlenen Akkoyunlu Osmanlı yı tehdit etmeye başladı. -Y.Bayezid in oğulları arasında 11 yıl süren “Fetret Devri” denen taht kavgaları dönemi başladı. ♪İstanbul fetret devrindeyken bile kuşatılmıştır.(Rumeli”de egemen Musa Çelebi tarafından) ♪Mehmet Çelebi nin padişah olmasındaki etkenler: -Hükümdarlık bölgesinin diğer kardeşlerine uzak olması, -Kardeşlerine karşı uyguladığı siyaset, -Osmanlının en önemli bilim ve devlet adamlarının Amasya sancağına toplanıp Mehmet Çelebi”ye destek vermesi.(Ankara savaşındaki geri çekilme sırasında bilim ve devlet adamları Amasya’ya sığınmıştı) ♪Osmanlının bütün olarak ortadan kaldırdığı devlet Saruhanoğulları”dır. ♪Mehmet Çelebi İstanbul”u kuşatan 3. padişahtır. ♪Mehmet Çelebi fetret devrinden sonra devleti yeniden toparlayıp birliği sağlamıştır. ♪Anadolu fetihlerine devam eden Mehmet Çelebi doğudaki Akkoyunlu ve Karakoyunlu devletleriyle komşu oldu. ♪Şeyh Betrettin isyanı; Osmanlı tarihinde toplumsal ve siyasal düzeni değiştirmeye yönelik yapılan ilk ayaklanmadır. Geçmişte ve gelecekte bir benzeri yoktur. ♪Mustafa Çelebi Bizans”tan aldığı destekle tahtı ele geçirmek isteğiyle kardeşi Mehmet Çelebi ye isyan etti. Mehmet Çelebi Rumeli’ye gelerek Mustafa Çelebi”yi yenilgiye uğrattı. ♪Mehmet Çelebi öldü, yerine oğlu II. Murat geçti. ♪ Düzmece Mustafa isyanı: Mehmet Çelebi”nin ölümünden sonra Bizans”ın kışkırtmasıyla Mustafa Çelebi yeğeni II. Murat”a karşı ayaklandı ve II. Murat bu ayaklanmayı bastırdı. ♪Şehzade Mustafa isyanı: Gene Bizans”ın kışkırtmasıyla II. Murat” karşı ayaklanan kardeşi Şehzade Mustafa II. Murat tarafından yakalanıp ayaklanmasına son verildi. ♪II. Murat döneminde tehlike oluşturan ülkelerden biri de Venedik’tir. ♪Osmanlı Venedik Deniz savaşında yenilmesine rağmen deniz savaşlarında tecrübe sahibi olmuş oldu. ♪II. Murat Macar kralı öldüğü için karışıklıklar yaşayan Macaristan”a sefer düzenletip bazı kaleleri aldı. ♪II. Murat Karamanoğulları isyanını bastırdıktan sonra Balkanlara yöneldi. Belgrad hariç Sırbistan’ı ele geçirdi. Oradan Erdel”e girdi ve Erdel voyvodasına yenildi. Osmanlının yenilmesiyle cesaretlenen Avrupalılar Haçlı ordusunu kurdu. Hem haçlılarla yapılan savaşın kaybedilmesi, hem de Karamanoğullarıyla uğraşan II. Murat barış anlaşması istedi ve Macarlarla Edirne-Segedin anlaşmasını imzaladı. ♪Edirne-Segedin anlaşması: -Osmanlıların haçlılarla yaptığı ilk anlaşmadır. -Osmanlıların toprak kaybettiği ilk anlaşmadır. - Sınır belirleyen ilk anlaşmadır. ♪Karamanoğulları seferinden sonra II. Murat tahttan çekildi ve tahtı oğlu II. Mehmet’e bıraktı. ♪Varna savaşı: -10 yıl savaşmama kararı alındıktan 10 gün sonra anlaşmaya uymayan Avrupalılar Haçlı birliğini kurdular. -Amaçları Osmanlıları Balkanlardan atmaktı. -Sonuç olarak Yunanistan ve Bulgaristan doğrudan Osmanlı egemenliğine girdi. ♪Arnavutluk Fatih Sultan Mehmet döneminde kesin fethedildi. ♪II. Kosova savaşı: -Osmanlının Arnavutluk isyanıyla uğraşmasından yararlanmak isteyen Avrupalılar Varna yenilgisinin intikamını almak ve Osmanlıları Baklalardan çıkarmak için yeni bir haçlı ittifakı oluşturdu. Bu zaferle; -Balkanlardaki Osmanlı hakimiyeti kesinleşti ve burada Osmanlıya karşı koyabilecek önemli bir güç kalmadı. -Avrupa II. Viyana kuşatmasına kadar savunmada kaldı. -Osmanlı savunmadan saldırıya geçti. -İstanbul fethi yolu açıldı. -Balkanların fethi kolaylaştı. ♪Anadolu’nun Türkleşmesi--] Miryokefalon, Balkanların Türkleşmesi--] II. Kosova ♪Buçuktepe isyanı: -Bahane neden: yeniçeri maaşlarına az zam yapılması. -Neden: II. Murat”ın tekrar tahta çıkmasını istemeleri. -Önemi: ilk yeniçeri isyanıdır. -Sonuç: İsyan bastırıldı ve II. Murat tahta geçti.
OSMANLI KÜLTÜR VE MEDENİYET ♪Töreler padişahların kafalarına göre hareket etmelerini engellemiştir. ♪ ”Gazi, Bey, Sultan, Han, Hükümdar” Osmanlıların kullandığı unvanlardır. ♪II. Abdülhamit devlet zayıfladığında en azından Müslümanlar dağılmasın diye “Halife” anlayışını benimsemiştir. ♪I. Murat”ın “Ülke padişah ve oğullarınındır.” Anlayışı taht kavgalarının sınırlandırılmasını ve merkezi otoritenin korunmasını hedeflemiştir. ♪Şehzadeler deneyim kazanmak için sancaklarda vali olarak görevlendirilirlerdi. ♪Sancaklara gönderilen şehzadelere lala denilen deneyimli kişiler yardımcı olurdu. ♪Kütahya, Manisa, Amasya önemli şehzade sancaklarındandır. ♪Aşiretten beyliğe--] Osman Bey, beylikten devlete--] Orhan Bey, devletten imparatorluğa--]Fatih Sultan Mehmet ♪Devlette var olması gereken kurumlar Orhan Bey döneminde kurulduğu için devlete dönüşmüştür. ♪Osmanlı hükümdarları yasama, yürütme ve yargıyı kendilerinde toplamışlardır. Uygulamanın kolay ve seri olabilmesi için görev dağılımına gitmişlerse de son söz hakkını yine ellerinde tuttular. ♪Orhan Bey döneminde başkentte diğer bazı devletler örnek alınarak devlet işlerinin görüşülüp karara varılması amacıyla Divanıhümayun kuruldu. ♪Padişahın başkanlığında toplanan divanda siyasi, adli, askeri ve ekonomik işler görüşülürdü. ♪Divanıhümayun toplantılarına veziriazam,vezirler, kazaskerler, defterdar ve nişancı katılırdı. ♪Orhan Bey dönemi yenilikleri; -Divan kuruldu, - Düzenli ordu (yaya ve müsellemler) kuruldu, -İlk medrese İznik’te kuruldu, -Vezirlik makamı oluşturuldu, -İlk Osmanlı akçesi(gümüş) bastırıldı. ♪I. Murat dönemi yenilikleri; -Kapıkulu ocakları kuruldu, -Vezir-i azam atandı, -Tımar sistemi ilk kez uygulandı, -Beylerbeylik* kuruldu. ♪*Beylerbeylik: Ülkenin yönetim birimlerine ayrılmasıdır. ♪İlk beylerbeylik Rumeli Beylerbeyliğidir. ♪Daha sonra Anadolu Beylerbeyliği kuruldu.(Y.Bayezid) ♪Hukuk ve eğitim alanında da davalara bakması için kadılar görevlendirildi. Osmanlı Ordusu DENİZ KUVVETLERİ(DONANMA) ♪İlk donanma Karesi Beyliğinden gelen küçük çaptaki bir deniz kuvvetiydi. ♪Osmanlının ilk tersanesi Karamürsel’dir. ♪Daha düzgünü olan Gelibolu Y.Bayezid zamanında kurulmuştur. ♪Mehmet Çelebi zamanında Çalı Bey komutasındaki donanma Venediklilere yenilince donanmaya olan ihtiyaç anlaşıldı ve bu konudaki çalışmalar hızlandı. ♪II. Murat zamanında donanma Trabzon İmparatorluğunu tehdit edecek bir duruma ulaşmıştır. ♪Donanma en çok Kanuni döneminde güçlenmiştir.
KARA KUVVETLERİ -Kapıkulu Askerleri -Kapıkulu Piyadeleri -Kapıkulu Süvarileri -Eyalet Askerleri Kapıkulu Askerleri ♪Kapıkulu ocakları; I. Murat döneminde Çandarlı Halil Hayrettin Paşa”nın teşvikiyle devşirme usulüne dayalı olarak kuruldu.
♪Kapıkulu Piyadeleri; *Acemi Ocağı; -Temel askerlik eğitiminin verildiği yerdir. -I. Murat döneminde Gelibolu’da kuruldu. -Önce Pençik kanunu ile savaş esirlerinin beşte biri vergi karşılığında alındı. Ankara savaşından sonra iç karışıklıklar ve fetihlerin durması sonucu esir elde edilemeyince Devşirme kanunu çıkarıldı. -Tek çocuklu ailenin çocuğu alınmazdı. *Yeniçeri Ocağı; -Görevleri savaşta ve barışta padişahı korumaktı. -Yaya olarak savaşırlar, savaş sırasında merkezde(padişahın yanında) bulunurlardı. -Ocağın komutanına Yeniçeri Ağası denirdi. -Yılda bir elbise ve üç ayda bir ulufe denen maaş alırlardı. -Merkezde yada kışlalarda yaşarlar, emekli olana kadar evlenmezlerdi. *Cebeci Ocağı -Yeniçerilerin silahlarını yaparlardı. *Topçu Ocağı -Top dökmek, top mermisi yapmak ve top atmak üzere kuruldular. ♪İlk top I. Murat zamanında, I. Kosova savaşında kullanılmıştır.
♪Kapıkulu Süvarileri -I. Murat zamanında silahtar ve sipahi adında iki bölük olarak kurulmuşlardır. -Derece olarak yeniçerilerden daha yüksektiler ve maaşları daha fazlaydı. Eyalet Askerleri ♪Yayalar ve Müsellemler -Orhan Bey zamanında ilk düzenli yay ve atlı birlikleri kuruldu. -Yaya ve müsellemler: savaş zamanlarında gündelik 2 akçe verilir, diğer zamanlar kendilerine verilen çiftlikleri ekip biçerlerdi. ♪Azaplar -En önde savaşırlardı. -En irilerden seçilip tüylü hayvan postu giyerlerdi, böylece düşmanı psikolojik olarak bloke ederlerdi. -Sağ kalma ihtimalleri çok düşük olduğu için ailesi geride kalmasın diye bekarlardan seçilirlerdi. ♪Akıncılar -Çok hızlı hareket ettiklerinden dolayı bu adı almışlardır. -Sınırların güvenliğini sağlamak için oluşturulmuş atlı askeri birliklerdir. -Görevleri düşman ülkelerine akınlar düzenleyerek bilgi toplamak, askeri ve ekonomik kaynaklarına zarar vermek, orduya yol açmak ve pusu kurulmasını önlemekti. -Doğrudan padişaha bağlıdır ve Türklerden seçilirler. -Babadan oğla geçen bir ocaktır. ♪Tımarlı Sipahiler -Osmanlı Anadolu Selçuklularında ikta olarak bilinen bu sistemi alarak geliştirmiş, tımar sistemi adıyla uygulamıştır. -Gelirlerin bir bölümü padişahın hasları adıyla merkeze ayrılır, geri kalanı dirlik denen çeşitli birimlere ayrılırdı. -Dirlikler gelirlerine göre has, zeamet ve tımar olmak üzere üçe ayrılıyordu. *Has: Geliri yüz bin akçeden fazla dirliklerdir. Padişaha, hanedan üyelerine, veziriazama, beylerbeyine, sancak beyleri ve üst düzey devlet görevlilerine verilirdi. *Zeamet: Geliri yirmi bin ile yüz bin akçe arasındaki dirliklerdir. Eyalet merkezinde oturan üst düzey yöneticilere(hazine ve tımar defterdarları, sancaklardaki alay beyleri, divan kâtipleri vs.) verilirdi. *Tımar: Yıllık geliri üç in ile yirmi bin arasında olan dirliklerdir. Devlete hizmeti olan bir bölüm asker ve memurlara verilirdi. -Tımar sahipleri her üç bin akçe için, has ve zeamet sahipleri de her beş bin akçe için cebelü denen atlı asker beslerlerdi. -Sefere gitmeyen sipahinin dirliği elinden alınır, başkasına verilirdi. -Kanunlara uydukları sürece tımarları ellerinden alınmazdı. -Toprakları ekip biçenler devlete vereceği vergiyi devletin gösterdiği memur ve sipahilere öderdi. -Üç yıl üst üste mazeretsiz olarak üretim yapmayanların toprak hakkı ellerinden alınırdı. ♪Tımar sisteminin Osmanlıya yararları; -Her an savaşa hazır büyük bir atlı askeri birlik yetişiyordu.(Askeri) -Tımarlı sipahiler bölgelerinin güvenliğini sağlayarak jandarma görevi görüyorlardı. Böylece devletin otoritesi ülkenin her köşesine ulaşıyordu.(İdari) -Devlet asker için ayriyeten para harcamıyordu.(Ekonomik) -Devlet hazineden para harcamıyordu.(Ekonomik) -Toprakların boş kalması engelleniyor ve üretimde devamlılık sağlanıyordu.(Ekonomik) ♪Yeniçeri ve tımarlı sipahilerin farkları; -Yeniçeriler devşirmedir, sipahiler Türktür. -Yeniçeriler padişahı, sipahiler ülkeyi korur. -Yeniçeriler barış zamanında başkenttedirler, sipahiler sahip oldukları toprakları korumak ve yönetmekler görevliydiler. -Yeniçeriler maaş alır, sipahiler toprak gelirleriyle geçinirler. ♪Osmanlıda iki çeşit insan vardır. “Reaya” denilen, çalışıp üreten ve vergiyle yükümlü olan halk, bir de yönetimde görevli ve vergiden muaf kimseler. ♪Osmanlıda fetihler arttıkça ekonomisi iyileşti ve güvenli ortam oluştu. Böylece kuruluş yıllarındaki kıtlık, salgın, hastalık vb. etkenler yüzünden az olan nüfus giderek arttı. ♪Osmanlıda ilk nüfus sayımını II. Mahmut yaptı. ♪Osmanlıda toprak devletin(miri arazi), kullanma hakkı ise reayanındı. ♪Tımar sistemi içinde köylülere dağıtılan topraklara çift denirdi. ♪Reaya toprak kullanma hakkını çocuklarını devredebilirdi. ♪Toprak sahibinin devlet olması ortaya büyük hanedanların çıkmasına ve Avrupa’daki gibi feodalitenin görülmesinde engel olmuştur. Bu nedenle de Osmanlıda köle çiftçi sınıfı meydana gelmiştir. ♪Devlet arazisi(miri arazi); *Dirlik: Gelirleri yararlılığı görülen kişilere verilen topraktır. -Has, Zeamet, Tımar *Paşmaklık: Gelirleri padişah kızlarına, annelerine, eşlerine(kısacası kadınlara) verilen topraktır. *Ocaklık: Geliri kale muhafızlarına ve tersane giderlerine harcanan topraktır. *Malikâne: Tek özel mülktür. Üstün hizmet karşılığı bazı devlet görevlilerine verilen topraktır. *Yurtluk: Gelirleri sınırlardaki askerlere verilen topraktır.(Bu şekilde sınır güvenliği sağlanıyordu) *Vakıf: Devlet hazinesine ait veya kişi mülklerin gelirlerinin sosyal masrafları için ayırdığı topraklarıdır. *Mukataa: Geliri doğrudan hazineye giden tek topraktır. ♪Mülk arazi *Öşri toprak: Mülkiyeti Müslümanlara ait olan topraktır. *Haraci: Mülkiyeti Müslüman olmayanlara ait olan topraklardı. ♪Osmanlı ekonomisi--] Tarım, savaş ganimetleri, ticaret ♪Köylü toprağını satamaz, devredemez ve vakfedemezdi. ♪Köylünün görevi toprağı habersiz terk etmemek, sebepsiz olarak 3 yıl üst üste boş bırakamaz ve vergisini sipahiye ödemekti. ♪Tımar sahibi sipahinin ise köylünün güvenlik ve düzenini sağlamak, üretim araçlarının temini ve ihtiyaçların karşılanmasında yardım etmek gibi yükümlülükleri vardı. ♪Tımar sistemi sayesinde halk devletin denetimi ve koruması altındaydı. ♪Devletin görevi bu topraklar üzerinde halkın güvenliğini sağlamaktı. ♪Osmanlıda hayvancılıkla uğraşan en önemli halk grubu konargöçerlerdi(Yörükler) ve devlet onlardan adetiağnam adlı vergi alırdı. ♪Hayvancılık önem kazanınca Bursa da ipek, Selanik’te çuha, Bulgaristan’da aba, Ankara’da tiftik üretim merkezi olarak ün kazandı. ♪Osmanlının kurulduğu topraklar ticaret yollarının birleştiği yerler olduğu için Osmanlı kurulduğundan beri ticaretin gelişmesine önem verdiler. ♪Devlet içinde hem halk hem de yabancı tüccarlar iş yapabiliyordu. ♪Ana yol ve geçitler derbentçi denen görevlilerin gözetimi altındaydı. ♪Şehirlere gelen mallar bedesten, çarşı ve kapan hanlarında toplanır ve satışa sunulurdu. ♪Kapan hanlarında tek bir cins ürünün dağıtımı yapılırdı ve dağıtımını yaptıkları tek ürünün adını alırlardı.(örn. Un kapanı) ♪İlk bedesten Orhan Bey zamanında Bursa da, ikincisi Mehmet Çelebi zamanında yine Bursa da “İpek Hanı” adıyla yapıldı. ♪Dükkân açma hakkına gedik denirdi. ♪Gediğe sahip olmak için çıraklık ve kalfalık yapıp ustalık belgesini almak gerekirdi. ♪Esnafların ayrıldığı meslek grubuna “hirfet” denirdi ve bu gruba ayrılan esnaflar ayrı ayrı loncaya kayıt olurdu. (Marangoz, kunduracı, demirci…) ♪Muhtesip ve eminler çarşı ve pazar yerlerinde ürünlerin fiyat ve kalitesini kontrol ederdi. ♪Devlet tarafından ticaretle uğraşanların güvenliğinin ve ihtiyaçlarının temini amacıyla kervansaraylar yaptırıldı. ♪Balkanlarda Osmanlıya karşı isyan çıkmamasının temel nedeni hoşgörüdür.
|